دو پالایشگاهی که کشور را در تولید بنزین خودکفا کردند

در این مقاله از مجموعه 100 پروژه مهندسی ایران که باید قبل از مرگ دید، دو پالایشگاه بزرگ ایران معرفی می شوند.

در حال حاضر (پایان سال 1399) میزان مصرف حمل کشور در حدود 110 میلیون لیتر بنزین و 102 میلیون لیتر گازوئیل در روز است. در خلال سال های 1384 تا 1386 اختلاف زیاد میان تولید و مصرف بنزین کشور را نیازمند واردات نزدیک به 17 میلیون لیتر بنزین در روز گرداند. یکی از دلایل آغاز طرح توسعه پالایشگاه شازند اراک در سال 1386 پاسخ به همین نیاز بود. پروژه به توسعه پالایشگاه موجود شازند اراک (راه اندازی در سال 1372) می پرداخت. اولین فاز پالایشگاه امام خمینی شازند اراک در بهمن ماه 1391 پس از حدود 5 سال از شروع پروژه تکمیل شد و تا حدود زیادی واردات بنزین را کاهش داد.

این پروژه داستان جذابی در حوزه مهندسی و مدیریت پروژه است. گواه این موضوع کسب نشان سیمین تعالی مدیریت ابرپروژه های جهان در سال 2013 (1392) در کنگره جهانی مدیریت پروژه در جمهوری چک است.

در ادامه به برخی از ویژگی های خاص این پروژه اشاره می شود:

• این طرح در مساحتی به گستردگی 300 هکتار احداث گردید (21 برابر مساحت استادیوم آزادی)
• برای حمل تجهیزات فوق سنگین از جنوب کشور یک جاده جدید به طول 40 کیلومتر در استان فارس احداث شد. این جاده باعث گردید مسیر متعارف حمل حدود 654 کیلومتر (30 درصد) کاهش یابد.
• سنگين ترين تجهيز يكپارچه در كشور به وزن 650 تن (V-1532) در این پروژه حمل گردید.

برای درک بهتر، تصاویر تجهيز ساخته شده توسط شرکت آذراب را مشاهده بفرمایید. وزن این تجهیز 320 تن، طول آن 62 متر و قطر 6 متر است.

• بیش از  2/5میلیون متر مکعب خاکبرداری و خاکریزی (1000 استخر المپیک) صورت پذیرفت.
• لوله کشی به میزان 1,650 کیلومتر (فاصله تهران تا کابل) انجام گردید.
• کابل کشی به میزان 4,000 کیلومتر (فاصله تقریبی تهران تا پاریس) در پروژه اجرا شد.
• نصب سنگین ترین تجهیز یکپارچه در کل کشور به وزن 1,470 تن در این پروژه انجام شد.
• ساخت 13 عدد راکتور بزرگ از 650 تن تا 1,350 تن در محل اجرای طرح صورت گرفت.

در ادامه تصویر نصب R-1502 (راکتور) به وزن 1,200 تن و نصب 10 رآکتور واحد 14 مجموعاً به وزن  10,000 تن ارائه شده است.

ساختار اجرایی این پروژه به شرح زیر است. در اوج فعالیتهای اجرایی بیش از 8,000 نفر در محل اجرای طرح مشغول به کار بودند. در اوج فعالیت های مهندسی نیز حدود 1000 نفر مهندس و کارشناس در پروژه حضور داشتند.

این پروژه با ارزش 3/2 میلیارد یورو با به کارگیری بیش از 121 سازنده تجهیزات و همچنین 45 پیمانکار مختلف (60 درصد ساخت داخل) مرزهای ساخت مگاپروژه ها را جابجا نمود. البته با وجود سخت گیری زیاد در حوزه HSE بنا به گزارش های رسمی 3 نفر (و بنا به گزارش های غیررسمی بیش از 10 نفر) در طول پروژه فوت نمودند. این موضوع را می توان از ضعف های پروژه برشمرد. همچنین به دلیل تحریم ها مشکلاتی نیز در راه اندازی برخی واحدهای پالایشگاه نیز به وجود آمد.

با اجرای این مگاپروژه، پالایشگاه امام خمینی شازند اراک به بزرگترین پالایشگاه نفتی کشور مبدل شد. کاهش قابل توجه واردات بنزین از ثمرات تکمیل این پالایشگاه بود.

ولی خودکفایی بنزین 5 سال بعد با راه اندازی طرح عظیم پالایشگاه میعانات گازی بندرعباس محقق شد.

پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس در زمینی به مساحت حدود 700 هکتار در کنار پالایشگاه نفت بندر عباس (بهره برداری در سال 1376) آغاز به کار کرد. شروع جدی عملیات اجرایی پروژه به ابتدای سال 1390 بازمی گردد.

اجرای این پروژه داستان خاص خود را دارد. آغاز عملیات این پروژه تقریباً همزمان با طرح توسعه پالایشگاه شازند اراک در سال 1385 بود. ولی به دلایلی اجرای آن تا سال 1390 به تعویق افتاد. در این سال پروژه به یکی از شرکت های زیر مجموعه قرارگاه خاتم الانبیا واگذار گردید.

بزودی داستان این پروژه نیز بازگو می گردد.